Ubezpieczenia

Trzeci filar to ostatni z wprowadzonych reformą z 1999 roku. Jest on fakultatywny, a więc nie jest obowiązkowy, jest to filar dodatkowy, kapitałowy, czyli uzależniony od tego, jaką kwotę uzbieramy na swoim koncie, każdy działa, więc na swój własny rachunek. III filar podobnie jak drugi filar zarządzany przez podmioty prywatne. Obejmuje wszelkie formy oszczędzania i inwestowania w celu uzyskania dodatkowej emerytury, w tym wspierane przez państwo Pracownicze Programy Emerytalne. W ramach III filaru można, więc wyróżnić indywidualne formy oszczędzania takie jak wykupienie polisy w komercyjnych towarzystwach ubezpieczeniowych, lokowanie oszczędności w bankach, oszczędzanie w funduszach inwestycyjnych, lokaty w papierach wartościowych. Można również wyróżnić formy grupowe, do których zaliczamy Pracownicze Programy Emerytalne, jak wykupienie dla pracowników w firmie ubezpieczeniowej grupowego ubezpieczenia na życie, opłacanie za pracowników składki w towarzystwie ubezpieczeń wzajemnych, wnoszenie wpłat na zakup jednostek uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych, utworzenie Pracowniczych Funduszy Emerytalnych. Takie formy oszczędzania są atrakcyjne, jednakże nie każdy może sobie na nie pozwolić, dlatego między innymi, że składki do OFE są wysokie, a także, dlatego, iż utrudniony jest dostęp do emerytury minimalnej.

Drugi filar w systemie ubezpieczeń społecznych po reformie z 1999 roku to nowość. Oznacza on filar obligatoryjny, a wiec obowiązkowy, powszechny, kapitałowy a ponadto zarządzany przez prywatne podmioty. Ten filar ubezpieczeń społecznych, ubezpieczeń emerytalnych mogą wybrać osoby urodzone po 31 grudnia 1948 roku a przed 1 stycznia 1969 roku. Natomiast osoby urodzone po 31 grudnia 1968 roku zostają objęte obowiązkowo nowym system ubezpieczeń, czyli obowiązkowo podlegają ubezpieczeniu w drugim filarze. Składka na ubezpieczenie społeczne w tym drugim filarze jest mniej więcej po części płacona przez pracodawcę i pracownika. Dystrybucja składki przedstawia się tak, iż jest ona odprowadzana do ZUS-u, jako składka na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, a tam jest dzielone na bieżące renty i emerytury w wysokości 12, 22%, a 7, 3% jest przeznaczane na Otwarte Fundusze Emerytalne. Przystąpić do OFE może jedynie osoba podlegająca ubezpieczeniom społecznym, która opłaca za siebie lub za którą opłacana jest składka na ubezpieczenia emerytalne i rentowe do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Należy pamiętać, że można być członkiem tylko jednego OFE. Jednak decyzja o wyborze OFE nie musi być ostateczna. Każdorazowo jednak nasza decyzja powinna być podana do wiadomości funduszu, do którego dotychczas były wpłacane składki, iż podpisana została nowa umowa z innym funduszem.

Reforma systemu ubezpieczeń społecznych w 1999 roku wprowadziła rozróżnienie na trzy filary ubezpieczeń. Pierwszy filar to filar obowiązkowy, powszechny, repartycyjny, administrowany przez państwo. W pierwszym filarze składka opłacana jest przez pracodawcę plus przez dotacje z budżetu państwa. Jest to jednak „wirtualny kapitał”, gdyż tak naprawdę nikt nigdy nie miła go w rękach, ani nie widział na oczy. W tym filarze podstawę emerytury stanowi zgromadzony w funduszu emerytalnym, czyli w tak zwanym FUS- Funduszu Ubezpieczeń Społecznych- „kapitał”, czyli suma składek zapisana na indywidualnym koncie ubezpieczonego, wzbogacona o kapitał początkowy. W pierwszym filarze dodatkowo następuje kwartalna waloryzacja stanu konta. Gwarantem dożywotniej wypłaty jest państwo. Pierwszy filar jest tym, czy był stary system ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z przeprowadzoną reformą urodzeni przed 1 stycznia 1949 roku podlegają, więc staremu systemowi emerytalnemu, osoby urodzone po 31 grudnia 1948 roku a przed 1 stycznia 1969 roku mogą dokonać wyboru miedzy I a II filarem. Każdorazowo posiada, więc on wady, które posiadał stary system, jednakże nie sposób było podczas reformy objąć nim wszytki, a szczególnie tych, którzy mają już spory „kapitał” zgromadzony w FUS, czyli osoby starsze. Dlatego reforma wprowadziła rozróżnienie ze względu na wiek i I filar jest głównie przeznaczony dla osób starszych.

Otwarte Fundusze Emerytalne są zarządzane przez Powszechne Towarzystwa Emerytalne, a przedmiotem ich działalności jest gromadzenie środków pieniężnych i ich lokowanie z przeznaczeniem na wypłatę swoim członkom, członkom funduszu po osiągnięciu przez nich wieku emerytalnego. Ważne w tym wypadku jest zawsze to, iż kapitał zgromadzone przez konkretnego członka może zostać odziedziczony. Ubezpieczenie realizowane przez Otwarty Fundusz Emerytalny jest ubezpieczeniem kapitałowy. Należy zawsze pamiętać, iż można być członkiem tylko jednego OFE. Jednak decyzja o wyborze OFE nie musi być ostateczna. Każdorazowo jednak nasza decyzja powinna być podana do wiadomości funduszu, do którego dotychczas były wpłacane składki, iż podpisana została nowa umowa z innym funduszem. W ramach OFE aktywa mogą być lokowane na szereg sposobów takich jak: obligacje, akcje, bony i inne papiery wartościowe, pożyczki, kredyty, depozyty bankowe i bankowe papiery wartościowe, akcje spółek notowanych na regularnym rynku giełdowym. Bardzo ważne jest to, iż OFE nie posiadają zdolności upadłościowej, gdyż fundusz dysponuje majątkiem odrębnym od majątku towarzystwa i w przypadku ogłoszeni upadłości towarzystwa aktywa funduszu nie wchodzą w skład jego masy upadłościowej. Każdorazowo nadzór nad rynkiem OFE sprawuje Komisja Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych.

Ubezpieczenie emerytalne jest można powiedzie dc podstawowym z ubezpieczeń społecznych, jest najczęściej wypłacane. Generalnie jest ono obowiązkowe dla każdego pracownika, dla każdej osoby pracującej. Prawo dobrowolnego ubezpieczenia mają podmioty zagraniczne, które działają w kraju, obywatele polscy pracujący za granicą, studenci. Jego głównym celem, jego głównym zadanie jest zapewnienie takiego stanu rzeczy, iż każda osoba po osiągnięciu wieku emerytalnego może pobierać dożywotnią, miesięczną rentę. Dlatego też można uzna, iż ubezpieczenia emerytalne dają możliwość, aby zgromadzić i jednocześnie pomnażać kapitał na poczet przyszłej emerytury. W skład ubezpieczeń emerytalnych wchodzą między innymi ubezpieczenia emerytalne w ZUS, Otwarte Fundusze Emerytalne, Indywidualne Konta Emerytalne. Jest to, więc pierwszy, drugi i trzeci filar wprowadzony reforma w 1999 roku. Pierwszy filar to filar obowiązkowy, powszechny, repartycyjny, administrowany przez państwo. W pierwszym filarze składka opłacana jest przez pracodawcę plus przez dotacje z budżetu państwa. Drugi filar oznacza filar obligatoryjny, a wiec obowiązkowy, powszechny, kapitałowy a ponadto zarządzany przez prywatne podmioty. Natomiast trzeci filar jest fakultatywny, a więc nie jest obowiązkowy, jest to filar dodatkowy, kapitałowy, czyli uzależniony od tego, jaką kwotę uzbieramy na swoim koncie, każdy działa, więc na swój własny rachunek.

Funduszem, który realizuje zadania związane z wypłacaniem świadczeń w pierwszym filarze jest Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, czyli w skrócie FUS. Jest on tworzony ze składek wpłacanych na ubezpieczenia społeczne, jak również z dotacji z budżetu państwa oraz krótkoterminowych kredytów komercyjnych. Jest, więc Państwowym Funduszem Celowym a jego celem jest właśnie wyplata świadczeń związanych z ubezpieczeniem emerytalnym, rentowym, chorobowym i wypadkowym. Jedynym dysponentem zgromadzonego kapitału w Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, czyli ZUS. W ramach Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wyodrębniamy pięć poszczególnych funduszu, jakimi są: fundusz emerytalny, rentowy, chorobowy, wypadkowy oraz fundusze rezerwowe. Fundusz emerytalny finansuje wypłatę emerytur, fundusz rentowy finansuje renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowe, rodzinne dodatki pielęgnacyjne i koszty prewencji rentowej, jakimi są na przykład sanatoria czy też rehabilitacje lecznicza. Kolejny fundusz, jakim jest fundusz chorobowy finansuje zasiłki chorobowe, jak również wynagrodzenia za urlopy macierzyńskie, fundusz wypadkowy zajmuje się finansowaniem zasiłków chorobowych z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz odszkodowań i rent za utratę zdrowia z tego tytułu. Fundusze rezerwowe zaś polegają na tworzeniu rezerwy pieniężnej a więc zabezpieczenia na dodatkowe, i nieplanowane wydatki.

Każde ubezpieczenie społeczne musi mieć swoja podstawę, od której pobierane są składki. To od tej kwoty jest zależne jak wysokie będą nasze składki na ubezpieczenie społeczne, a pośrednio wpływa to również na przyszłą wypłatę świadczeń, które mogą być wypłacane w formie pieniężnej, jak również w formie restytucji naturalnej. W ubezpieczeniach społecznych podstawą wymiaru składki, podstawą składek na ubezpieczenie jest przychód osoby ubezpieczonej. Jest to rozumiane tak, jak w ustawie o podarku dochodowym o d osób fizycznych, jest to podstawa prawna tego zagadnienia. Dla każdej konkretnej grupy inna jest ta podstawa, gdyż jest to uzależnione od wykonywanej przez nas działalności. Dla pracowników podstawą jest wynagrodzenie, dla bezrobotnych finansowanych przez opiekę społeczną taką podstawę stanowi zasiłek. Kolejno dla sportowców podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne stanowi stypendium, dla osób prowadzących działalność gospodarczą jest to kwota zadeklarowana, jednak nie może to być kwota niższa niż 60% przeciętnego wynagrodzenia. Natomiast w przypadku ubezpieczeń dobrowolnych taką podstawę wymiaru składek stanowi kwota najniższego wynagrodzenia. Każdorazowo, więc to, jaka jest podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne jest uzależnione od tego, o jaką konkretną grupę chodzi, gdyż jest to zróżnicowane.

Reformując system ubezpieczeń społecznych w Polsce założenia miały na celu przede wszystkim redukcje i eliminację tego, co było najgorsze, co najbardziej wpływało na nieefektywność starego systemu ubezpieczeń społecznych. Przede wszystkim takimi założeniami reformy było odejście od umowy międzypokoleniowej, czyli już osoby w wieku produkcyjnym nie będą pracowały na wypłaty emerytur. Ponadto każdy będzie miał swoje indywidualne konto emerytalne, na którym będzie gromadzony kapitał na przyszła emeryturę- tyle ile zostanie wpłacone, tyle zostanie wypłacone. Tym samym stworzona została najlepsza motywacja do tego, aby wydłużać sobie okres aktywności zawodowej. Reforma z 1999 roku zakładała również zastępowanie sztywnej granicy wieku emerytalnego przez granicę elastyczną oraz emerytury częściowe. Reforma zróżnicował system emerytalny, system ubezpieczeń społecznych w zależności od urodzenia. Urodzeni przed 1 stycznia 1949 roku podlegają, więc staremu systemowi emerytalnemu, osoby urodzone po 31 grudnia 1948 roku a przed 1 stycznia 1969 roku mogą dokonać wyboru miedzy I a II filarem. Natomiast osoby urodzone po 31 grudnia 1968 roku zostają objęte obowiązkowo nowym system ubezpieczeń. Znaczące, więc zmiany zostały wprowadzone w systemie ubezpieczeń społecznych a dodatkowo nie obejmowały reformy wszystkich, co z oczywistych względów nie było możliwe.

Stary system ubezpieczeń społecznych miał swoje niewątpliwe wady, takie jak między innymi społeczną niesprawiedliwość, nieefektywne zarządzanie składkami pochodzącymi ze składek, coraz większe dotacje państwa do świadczeń z ZUS, to, iż wysokość emerytury zależna była od kondycji budżetu a także to, iż po prostu nie był odporny na starzenie się społeczeństwa. Przesłanki powstania, przesłanki tworzeni i zbudowania nowego systemu przemawiały za tym. Były to między innymi ciągle zwiększające się bezrobocie, skrócenie okresu pracy zawodowej, na co wpływ miały emerytury pomostowe, wcześniejsze emerytury, prywatyzacja. Ponadto za reformą systemu ubezpieczeń społecznych przemawiały takie czynniki jak wzrost aktywności zawodowej kobiet, erozja zakresu podmiotowego i bazy składkowej systemów powiązanych z dochodami. Dodatkowo za tymi zmianami przemawiał wzrost mobilności pomiędzy krajami, jak również wzrost mobilności między pracodawcami, zawodami a także dziedzinami gospodarki. Dlatego też zmiany były nieuniknione. Każde zmiany sapo dyktowane jakimś szczególnym rodzajem czynników, które mają na nie decydujący wpływ. Zmiany systemu ubezpieczeń społecznych były przeprowadzone głównie ze względu na problemy związane z finansowaniem rosnących wydatków emerytalnych, a co nowy system ubezpieczeń społecznych miał naprawić, miał zmienić.

Stary system ubezpieczeń społecznych opartych był na takich zasadach jak to, iż składki wypłacane były z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, dysponentem świadczeń był ZUS, czyli Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a gwarantem wypłat było państwo. Składki były pokrywane w całości przez pracodawców a także obowiązywała tak zwana umowa pokoleniowa, wedle, której na wypłaty emerytur pracowały zawsze osoby młodsze, osoby w wieku produkcyjnym. Obowiązywała zasada repartycji, która polega na tym, iż składki wpływają do budżetu, a nie na indywidualne konta, są wykorzystywane na inne cele niż na emerytury tj. na zasiłki rodzinne, emerytury i renty dla grup przechodzących na wcześniejsze emerytury. Taki system miał swoje oczywiste wady, którymi przede wszystkim były wysokie składki a niskie emerytury. Ponadto nie dostrzegano, a właściwie brak był powiązania pomiędzy płaconymi składkami a wysokością przyszłej emerytury, na co wpływ miała inflacja. Systemowi temu zarzucano również nieprzejrzystość przepisów, społeczną niesprawiedliwość, nieefektywne zarządzanie składkami pochodzącymi ze składek, coraz większe dotacje państwa do świadczeń z ZUS, to, iż wysokość emerytury zależna była od kondycji budżetu a także to, iż po prostu nie był odporny na starzenie się społeczeństwa. Także wiele czynników złożyło się na zmianę systemu ubezpieczeń społecznych w Polsce.